SESSİZ HASTA (ALEX MİCHAELİDES)

 

Alex Michaelides’in Sessiz Hasta romanı, görünürde bir psikolojik gerilim anlatısı olsa da, dikkatli bir okumada metnin psikanalitik temalar etrafında örüldüğü fark edilir. Roman, ünlü ressam Alicia Berenson’un kocasını öldürdükten sonra tamamen susması ve yıllarca konuşmaması üzerine kurulu bir gizem anlatısıdır.

Ancak Alicia’nın sessizliği yalnızca dramatik bir unsur değildir. Travmatik deneyimler çoğu zaman dil içinde temsil edilemez. İnsan onları anlatamaz; ancak başka yollarla ifade edebilir. Alicia’nın konuşmak yerine resim yapması ve “Alkestis” tablosunu üretmesi bu nedenle dikkat çekicidir. Travmanın söz yerine sembol aracılığıyla ifade edilmesi, sembolizasyon sürecini akla getirir.

Romanın anlatıcısı olan terapist Theo Faber ise metnin belki de en problemli figürüdür. Theo’nun Alicia’yı konuşturma konusundaki ısrarı terapötik meraktan çok narsisistik bir ihtiyaç gibi görünür. Terapötik sınırların giderek belirsizleşmesi ve danışanın hikâyesinin terapistin kişisel çatışmalarıyla iç içe geçmesi, romanın en çarpıcı gerilimini oluşturur.

Theo’nun Alicia’ya yönelen yoğun ilgisi Freud’un tarif ettiği anlamda bir tekrarlama zorlantısı (repetition compulsion) olarak da okunabilir. Terapist, danışanın hikâyesi aracılığıyla kendi çözülmemiş travmasının etrafında dolaşır. Alicia’nın hikâyesi Theo için yalnızca anlaşılması gereken bir vaka değil, aynı zamanda kendi geçmişinin yankılarını taşıyan bir ruhsal sahneye dönüşür.

Bu noktada romanın merkezinde güçlü bir karşı aktarım dinamiği olduğu da söylenebilir. Theo’nun Alicia’ya yönelen ilgisi zamanla terapötik meraktan uzaklaşarak, terapistin kendi ruhsal çatışmalarını düzenleme girişimine dönüşür. Danışanın sessizliği Theo için yalnızca terapötik bir direnç değildir; aynı zamanda kendi narsisistik kırılganlığını tehdit eden bir bilinmezliğe dönüşür.

Alicia’nın terapistle kurduğu ilişki de aktarım dinamikleri açısından düşünülebilir. Terapötik ilişki çoğu zaman geçmiş nesne ilişkilerinin yeniden sahnelendiği bir alan oluşturur. Bu açıdan bakıldığında Alicia’nın sessizliği de yalnızca kırılması gereken bir direnç olarak değil, terapötik düşünmenin ortaya çıkabileceği bir alan olarak okunabilir.

Theo’nun Alicia’yı konuşturma arzusu, terapistin hastayı kurtarma fantazisinin karanlık bir versiyonu gibi görünür. Theo’nun sabırsız müdahaleleri, psikodinamik terapinin temel ilkelerinden biri olan danışanın temposuna dayanabilme kapasitesinin eksikliğini de görünür kılar.

Bu durum terapistin kör noktaları meselesini de görünür kılar. Analistin analiz edilmemiş tarafları çoğu zaman fark edilmeden terapi alanına sızar ve terapötik sürecin yönünü belirlemeye başlar.

Bu yüzden Sessiz Hasta benim için sadece bir psikolojik gerilim değil. Daha çok şu soruyu düşündüren bir metin: Bir terapist kendi karanlık tarafını yeterince tanımazsa, terapi alanı ne kadar güvenli kalabilir? Bu yönüyle romanın, özellikle psikodinamik perspektifle çalışan terapistler için yalnızca edebî bir metin değil; aktarım, karşı aktarım ve terapistin kör noktaları üzerine düşünmeye davet eden oldukça verimli bir okuma sunduğunu düşünüyorum.

Alicia’nın sessizliği roman boyunca çözülmesi gereken bir bilmece gibi görünür. Oysa belki de asıl anlaşılması gereken şey, bu sessizliğe tahammül edemeyen terapistin kendisidir.